پێنجشەممە, كانونی دووه‌م 22, 2026
frku

شیكاریی

ژن و ئیکۆلۆژی دوو چەمكی تێهەڵکێش بۆ گەشەی بەردەوام

د. مەدیحە سۆفی/ ئەڵمانیا Image: Jonny Lindner لەبەر ڕۆشنایی زانستی نوێ و توێژینەوە یەك لەدوای یەکەکانی بوارە جیاوازەکاندا، بەتایبەت پاش شۆڕشی پیشەسازی و سەرهەڵدانی گەشەی ئابووریەکی قەبە و بەرهەمهێنانی کاڵای جۆراوجۆر لەدوای شەڕی جیهانی دووەمەوە، جیهانێك دروست بوو، ڕایەڵی نێوان بواری ئابووری، کۆمەڵایەتی، ژینگەیی ناهاوسەنگ کرد. واتە چاوبرسێتی بازرگان و …

درێژه‌

فیلمۆسۆفی: سەرەتایەک لە فەلسەفەی فیلم1

نەوزاد جەمال سینەما بەستنەوەی مرۆڤە بە جیهانەوە! ئەندرێ تارکۆڤیکسی Image: Maret Hosemann سەرەتا لەبیرکردنەوەی سادەباودا، ئەگەر بابەتێک سەیروسەمەرە یان ئەقڵ نەیبڕێت، پێیدەوترێ ”فلیم” (فیلم)ە. یان، ئەگەر کەسێک بە پەنێکی بەسەربێت، دەوترێت: ”بوو بە فیلمێ کە قوڕبەسەری دەهێنایە پێکەنین”. سەرەڕای زێدەڕەوی لەم دەربڕینەدا، دوو رەهەندی گرنگ لەخۆدەگرێت: یەکەم؛ بەسەرهات گێڕانەوە کە …

درێژه‌

سیاسەتی ڕەگەزپەرستی ئۆردوگان، چ خزمەتێکی بە خەڵکی تورکیا کردووە؟

مەدیحە سۆفی / ئەڵمانیا Image: Javier Robles ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، لە دوای شەڕی دووەمی جیهانیەوە ساڵی ١٩٤٥ وە دامەزراوە. لە ئیستادا ١٩٢ دەوڵەت ئەندامی ئەو ڕێکخراوە نێودەوڵەتیەن، بەندەکانی جاڕی نێودەوڵەتی ئەو ئەنجومەنی ئاسایشە بەناو، هەمووی لە پێناوی دابینکردنی ئاشتی و دادپەروەریە لە نێوان وڵاتانی جیهاندا، سەرەکیترینیان پەرەگرافی چوارەمی بەندی دووەمە …

درێژه‌

توێژینه‌وه‌ فێمێنیستییه‌كان و پرسی جێنده‌ر له‌ ئه‌ده‌بدا

باران ئۆگۆستی ٢٠١٨ Image: Gordon Johnson ئه‌ده‌ب‌ وه‌ك‌ كایه‌یه‌كی هونه‌ریی تایبه‌تی به‌رپرس و لێپرسراو، وه‌ك زمانێكی گوزارشتكار و بیستراو،‌ له‌سه‌ر ئاستی تاك به‌ڕاڤه‌ی ده‌روونی و له‌سه‌ر ئاستی كۆ به‌‌ نوێنه‌ری ژیان داده‌نرێت. چه‌مكی (جێنده‌ر) له‌م كایه‌یه‌دا وه‌ك بوونه‌‌ بایۆلۆژ‌ی و بوونه‌‌ دروستكراو و به‌رهه‌مهاتووه‌كه‌ی، بابه‌تێكی بنچینه‌یی و گرنگه‌ له‌ بینینی …

درێژه‌

خود لە بەرداشی (من)ەکاندا

موحەمەد ئەحمەد Image: Pixbay ھەر خودێک لە چەندین (من) پێکھاتووە؛ بەجۆرێک ناتوانین وێنای خود بەبێ (من)ەکان بکەین چونکە خود ھەر دەبێ لە دۆخی منێکدا دەربکەوێ یا بەسەریدا بسەپێندرێ. ھەر وەھا ناشتوانین وێنای خود لەگەڵ منەکان بکەین، چونکە کاتێک خود لە دۆخی منێکدا دەردەکەوێ خودەکە تێدا ون دەبێت و منەکە زەق …

درێژه‌

سەهۆڵبەندانی باکور، دووەم ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

د. مەدیحە سۆفی / ئەلمانیا Image: Pixabay  گۆڕانی کەش و هەوا و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بەرگەی گۆی زەوی بەگشتی، کاردانەوەی نەرێنی تایبەتی لەسەر جەمسەری سەهۆڵبەندانی باکور، کە پێی دەوترێت ئارکتیک Arctic هەیە. وشەی ئارکتک لە وشەی (arktos)ی یۆنانیەوە هاتووە و بە مانای ورچ دێت، کیشوەری سەهۆڵبەندانی باکووریش ژینگەیەکی لەباری گونجاوە …

درێژه‌

برێكست، له‌ جادووخستنی خه‌ونێك

ئیسماعیل حه‌مه‌ئه‌مین Image: DANIEL DIAZ ١ نوسه‌ری ئه‌كادیمی سویسری (یاكۆب بوركهارد) له‌ ساڵی ١٨٦٠ كتێبێكی نووسی له‌ژێر ناوی (شارستانێتی ڕێنیسانس له‌ ئیتاڵیا) و له‌و بڕوایه‌دا بوو؛ ئیتاڵیای سه‌ده‌ی پانزه‌  شوێنی له‌دایكبوونی (مرۆڤی ڕێنیسانس‌)ه‌. چونكه‌ پێشتر مرۆڤی سه‌ده‌كانی ناوه‌ڕاست؛ “ته‌نها هۆشمه‌ندی له‌و چوارچێوه‌یه‌دا قه‌تیس بوو كه‌ سه‌ر به‌ ڕه‌گه‌زێكی دیاریكراو، گروپێك …

درێژه‌

وێنه‌ كوژراوه‌كانى ژن و مێردى كورد

خوێندنه‌وه‌یه‌كى ده‌روونشیكارى په‌یوه‌ندى نێوان ژن و مێردى كورد پێشره‌و عه‌بدوڵڵا Photo: Luizmedeirosph پرۆسه‌ى هاوسه‌رگیرى له‌ كۆمه‌ڵگه‌ى كوردیدا، پرۆسه‌یه‌كى ئاسان و سانایه‌ به‌ به‌راورد به‌ رۆژئاوا، ئه‌مه‌ش به‌شێكى په‌یوه‌سته‌ به‌و مه‌ستبوونه‌ى كچان و كوڕانى ئێمه‌وه‌ كه‌ تێیده‌كه‌ون و نه‌یانتوانیوه‌ له‌ سیحرى وێنه‌كانى ناو زه‌ین قوتاریان ببێت. ئه‌وه‌ى مه‌به‌ستمه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ …

درێژه‌

وزە چەتری دەسەڵاتە

د. مەدیحە سۆفی Image: drpepperscott230 توانای مرۆڤ بۆ زانینی ڕاستیەکان، بۆ پێشبینیکردنی سبەینێ، بۆ یەکاڵاکردنەوەی دیاردەکان، بۆ بوێری بڕیاردان، بۆ دانانی پلانی دابینکردنی ئاسایشی نیشتیمانی، بۆ گەشەکردن، بۆ هەنگاونانی دروست بەرەو داهێنان، بەرەو بەرهەمهێنان لەسەر بنەمای زانست پێویستی بە بەردەستبوونی تەکنەلۆژیای نوێ و شارەزایی و پسپۆرییە. هەروەها پێویستی بە توانایەکی …

درێژه‌

جورئه‌تی‌ ڕه‌خنه‌گرتن

له‌ «ئیمان‌ و جه‌نگاوه‌رانی‌»یه‌وه‌ تا «ئایدۆلۆژیست» زانیار محه‌مه‌د به‌گوته‌ی‌ (واڵته‌ر بنیامین) «بیركردنه‌وه‌ بریتییه‌ له‌ جورئه‌تی‌ نائومێدی». (سلاڤۆی‌ ژیژه‌ك) ئه‌م تێزه‌ له‌ (بنیامین) وه‌رده‌گرێت و ده‌یكاته‌ ناونیشانی‌ یه‌كێك له‌ كتێبه‌كانی‌ به‌ناوی‌ «جورئه‌تی‌ نائومێدی». (ژیژه‌ك) ده‌ڵێت گرنگه‌ نائومێد بین و هیوای‌ درۆ و ساخته‌ نه‌گرینه‌به‌ر. (ژیژه‌ك) تا سه‌ر پله‌ی‌ سفری‌ ئومێد ده‌ڕوات …

درێژه‌