دوو شه‌ممه‌, كانونی دووه‌م 25, 2021
frku

هاڤیا سیاسی ل نک گەنجان

محسن ئۆسمان / بەرلین

نفشێ نوو ل هەمبەر ئاستەنگێن گران!
بەشێ یەکێ

بنگەهێ زمانیێ پەیڤا “هاڤی هاڤیبوون”، ژ پەزێ سپی هاتیە داتراشین، دەما میهەک ژ کەرێ خوە جودا دبیت و دچیتە ناڤ کەرەکێ دی یێ پەزی، هەر ڤەدەری وی کەرێ پەزی دمینیت. ئەڤجا شڤان دبێژن، ئەڤ پەزە/ میهە یا هاڤیبووی.

دیارە هاڤیا بوونەوەری ژ هێلا مێتۆلۆژیایێ ڤە، هەردەما هاڤێتنا ئادەم و حەوایێ ژ بەهەشتێ و جودابوونا مرۆڤی ب سایا کار و بەرهەمی ژ سروشتی روودایە، کو ئەڤە دبیتە دەسپێکا هاڤیا مرۆڤی. هەروها پرۆسێسا بوون/ مرنێ ب خوە ژی، جورەکێ گرانێ هاڤیبوونێ یە. ئێدی پرسێن مرۆڤی ل هەمبەر ئۆلی، مرنێ و جیهانا دی/ خوەدێ، وەک پەیوەندیێن مرۆڤی یێن گیانی، رەنگەکێ سەردەستێ هاڤیبوونێ درستکریە.

ژ هێلا فەرهنگی ڤە، بنگەهێ هاڤی ب سادەیی ژ ” Alien ” هاتیە و هاڤیبوون ژی ژ پەیڤا لاتینی ” Alienatio “، ب واتەیا دوورکەتن ژ واری/ وەلاتی دهێت. هەروها بکەرا لاتینی ژ ” Alienare ” ب واتەیا ڤەگوهاستنا پاوانی بۆ یەکێ دی دهێت. تێگەهێ هاڤی ل سەدێ پازدێ بۆ مرۆڤێن ئەقلێ خوە هنداکری، دهاتە بکارئانین. پاش ل ناڤەراستا سەدێ نۆزدێ، بۆ مرۆڤێن دین ” Alienists ” ( 1 ،) کو مرۆڤێن هاڤی، مرۆڤێن نەساخن، دهاتە بکارئانین. هەروها تێگەهێ “هاڤیبوون Alienation ” د زمانێ ئنگلیزی ژی دا، ل سەدێ هەژدێ بۆ کەسێن بێ پاوان/ ئاقار و هندابووی، دهاتە بکارئانین. ب کورتی، بنگەهێ رەسەنێ ڤی تێگەهی، ژ “ژێیاتی Alienus ” ( 2 ) یان ژێیاتیا کەسێ دی هاتیە داتراشین. ب ڤێ واتەیێ، هاڤی بەڤلێ ژێیاتیێ یە.

Image: 愚木混株 Cdd20

راستە هاڤیبوون رەهێن خوە دکێشیتە کووراتیا دیرۆکێ، بەلێ پا پتر ل سەدێ نۆزدێ گرینگی ب ڤی تێگەهی هاتیەدان. ب تایبەتی ژی د فەلسەفا ئایدییا ئەلمانیا سەدێ نۆزدێ دا، کو جارا یەکەم هێگێل Hegel تێگەهێ “هاڤیبوون Entfremdung ” دەربازی وارێ فەلسەفێ، ب واتەیا جوداکرنا بوون و گەوهەری کر. هەروها شارەزایێن ڤی واری، هاڤیبوونێ ب قووناغێن “بەری هێگێل، سەردەمێ هێگێل و پشتی هێگێل” رێزبەند دکەن. لەورا ژی پسپۆرێن ڤی واری، هێگێل ب “بابێ هاڤیبوونێ”) 3 ) ب ناڤ دکەن. پاش ئەڤ تێگەهە دەربازی وارێن جڤاکی ” May ” ل سەر هاڤیا کارکەری، دورکهایم Durkheim ب واتەیا “ئەنۆمیا Anomie ” نەمانا نرخ و بهایێن جڤاکی و سایکۆلۆژی فرۆم هورنی From Hurny ژی بوویە. دیسان مارکس Marx ژی، گەلەک ل سەر هاڤیا مرۆڤی/ کارکەری راوستیایە. هەروها هاڤیبوون ل نک مارکس، وێنەکە ژ وێنێن لاوازیا مرۆڤی ل هەمبەر هێزێن سروشتی و جڤاکی، ئێدی هاڤیا سیاسی ب خوە، نەرازیبوونا ل هەمبەر رەوشا جڤاکیا/ سیاسییا هەییە. ب گەلەمپەری، تەکەزا تێگەهێ “هاڤیبوونا سیاسی Political alienation “، ل سەر ئەدەبیات و کریارا هاڤیا سیاسی دراوستیت. دیسان هندەک ڤەکۆلەر ژی، ڤی تێگەهی ب “لابۆرا سیاسی/ ریتشارد” ب ناڤ دکەن.

ب ڤێ یەکێ، پرۆسێسا هاڤیێ ب خوە نەساخیەکا جڤاکی و سایکۆلۆژیە، لەورا پرانیا هزرمەند و فیلۆسۆفان گرینگیەکا بەرچاڤ ب ڤێ مژارێ دایە. ب تایبەتی جڤاکناس و دەرووناسان، گەلەک ل سەر ڤی بابەتی کارکریە. ئێدی هاڤی/ هاڤیبوون دیاردەکا جڤاکی/ سیاسیە، باندۆرێ ل سەر تاک و جڤاکێ دکەت. بنگەهێ ڤێ گرینگیێ ژی، ڤەدگەریتە کۆمەکا تێکهلی و بەرژەڤەندیێن دگەل مرۆڤی ب خوە و کەسێ دی. مینا رەوشێن گران و ئالۆزێن مرۆڤی راستی ڤارێبوونێ دکەن، وەک: “قومارێ، هۆشبەری، خوەکوژی، مەلوولی، پۆسیدەیی، بێهیڤی و…”، کو تەڤنێ جڤاکی سست و وێران دکەن.

گڤاشتن و باندۆرا تێگەهێ هاڤی پتر ل نک مە بەرچاڤ دبیت، چونکو تەڤاییا دەسەلاتێن رۆژهلاتا ناڤین، ب ئەقلێ ستەمکاری و شکەفتێ فەروەریێ دکەن و گەنج ژی ب سایا گلۆبالێ ل جیهانەکا ڤەکریا دیمۆکراتیا ئەلکترۆنی دژین. سەرباری لاوازیا رەوشەنبیری و هشمەندیا سیاسی، باندۆرەکا بەرچاڤ ل سەر بەشداریا گەنجان یا پارتاتی/ سیاسەتی کریە. سەرهەڤیا ڤان پاشخانان، گەنجێن کورد ژ رەوشا پارتاتی و سیاسی بێزارکرینە. لەورا ئاستێ بەشداریا گەنجان د پارت و سیاسەتێ دا، رێژەیەکا گەلەکا کێما بەرچاڤە. راستە دڤیا چەوا هێزا شۆرشان ل سەر گەنجان دهێتەکرن، وسا ژی ئیرۆ گەنج بەشداریا پارت و سیاسەتێ ببان، لێ ل ڤان دەڤەران مخابن پرۆسێس بەروپشتبوویە. ئێدی دەما گەنج بەشداری بزاڤ و چالاکیێن سیاسی نەبن، هنگی پارت و سیاسەت رادەستی لاش و ئەقلێن پیر/ کەڤنار دبن. هەروها دەما گەنج بەشداریا “هلبژارتنان/ دەنگدان و بریارێن سیاسی و…” نەبن، دێ هنگی وەک بینەر و بیانی ل ژێیاتی و هلگرتنا بەرپرسیاریێ نێرن! ئێدی هەستێن گەنجان ب بەرپرسیاریێ و نەبوونا رۆلێ وان د چ وارێن جڤاکی دا، دکەڤنە ژێر گڤاشتنێن ژیانا هاڤیا سیاسی.

ب سەرهەڤ، دیاردا دوودلی، هندابوون و نە ئارامیێ، پرانیا خەلکێ مە و ب تایبەتی ژی گەنجان ڤەگرتینە. لەورا ئیرۆ هاڤیا سیاسی بەربلاڤترین فۆرمێن هاڤیانە، ب تایبەتی ژی، د ناڤ تەوژما گەنجێن زانکۆیان دا، کو دینەمۆیا هەر پارت و سیاسەتێ نە. لەورا هاڤیا سیاسی، پتر د ناڤ تەوژما گەنجان دا بەرچاڤ دبیت، چونکو نەبوون/ هندابوون پرنسیپ، دیسپلین و هەلویستێن جڤاکی و نەتەوەیی، جورەکێ بێزاریێ ل نک تەوژما گەنجان درستکریە. هەرچەندە سامانێن راستێن هەر گەلەکی، تەوژما گەنجان/ ئەقلێن گەنجن، بەلێ دیسان ژ نەبوونا ئاسویێن چاڤەرێکری، هەموو دەرورێک ل بەر پاشەرۆژا گەنجان هاتینە گرتن. ب ڤێ یەکێ، هاڤیا سیاسیا گەنجان ب خوە هاڤیا نفشەکێ، کو پاشەرۆژ ل سەر دهێتە ئاڤاکرن.

سەرچاوەکان

1- بکار فتحي الاغتراب السیاسي و أثرە علی المشارکة السیاسیة/ دراسة حالة الجزائر 1989 2012 ، جامعة د/ الطاهر مولاي سعیدة، کلیة الحقوق و العلوم السیاسیة، السنة الجامعیة 2012 / 2013 ص 18 .
2- محمود رجب الاغتراب: سیرة المصطلح دار المعارف، مصر القاهرة، 1988 ص 31 .
3- قرافي سفیان إسماعیل و دیداوي فاطمة الاغتراب السیاسي عند الشباب/ دراسة میدانیة لطلبة العلوم السیاسیة بجامعة أدرار جامعة أحمد درایة أدرار، کلیة الحقوق و العلوم السیاسیة، السنة الجامعیة 2018 / 2019 ص 14 .

Check Also

سیناریۆ لە دەرەوەی فیلمساز

"دەرهێنەرێكی‌ باش بە سیناریۆیەكی‌ باش دەتوانێت شاكارێك خەلق بكات، بە هەمان سیناریۆ دەرهێنەرێكی‌ مامناوەند فیلمێكی‌ مامناوەند دروست دەكات. بەڵام بە سیناریۆیەكی‌ خراپ، دەرهێنەرێكی‌ باشیش ناتوانێت فیلمێكی‌ باش دروست بكات". ئاکیرا کۆرۆساوا

Font Resize
error: Content is protected !!