پێنج شه‌ممه‌, حوزه‌یران 24, 2021
frku

بێچارەیا ئەقلێن کەڤنارێن تیڤیان

موحسین ئوسمان

ل هەمبەر دژواریا هێرشێن لایڤان!

تۆرێن جڤاکی “فەیسبۆک، تویتەر، یۆتوبی و لایڤێن زیندی”، رۆلەکێ مەزن د ئازادیا دەربرین و هشیاریا خەلکی/ جڤاکی دا دبینن. ئەڤە یەکە ژی، ب دووری و کووری تەڤلی لاشێ سیاسەتێ دبیت. ئەڤێ یەکێ، چاڤێن خەلکی بۆ داخوازێن مافێن خوە و ریفۆرمێن سیاسی و جڤاکی ڤەکرینە. ئێدی ئەڤ وەرارا بیاڤێن تەکنۆلۆژی وەکریە، کو ئێدی سۆسیال مەدیا جهێ رادیۆ و تەلەڤزیۆنان بگریت. هەروها تێکستێن/ پەرتووکێن ئەلکترۆنی ژی، جهێ تێکستێن/ پەرتووکێن کاغەزی گرتیە. هەر جڤاک/ دەسەلاتا ب ڤی ئەقلێ سەردەمی، سەرەدەریێ دگەل ڤان مۆدێل و ئالاڤێن نوو نەکەت، دێ قەستا دوهی کەتن. ئانکو هەر پارت و دەسەلاتا، نکاریت خوە ل گۆر ڤان جورە پێشهاتان ئەبدێت بکەت، دێ بیتە مێڤانا موزەخانان. ڤان ئالاڤێن نوو، تێگەهشتنا سیاسەت و دەسەلاتان ژی گوهەریە. لەورا ئەڤ پێشهاتە دخوازنە هلسەنگاندن و ریفۆرمێن ئەقلێن کەڤنارێن، کو نکارن خوە دگەل ریتما چاخی بگونجینن.

ڤان پەنجەر و کەنالێن نوو، بیاڤێن گرینگێن دیالۆگان ل بەر خەلکی و ب تایبەتی ژی تەوژما گەنجان ڤەکرن. ئەڤ یەکە ب خوە ژی، بیاڤێ هەڤرکیا هەردوو نفشان خورتتر دکەت، چونکو کەنالێن “سۆسیال مەدیا” پێگەهشتنا گەنجان، رۆژ ب رۆژ زێدەتر دکەتن و نفشێ کەڤنار ژی هەر ل جهێ خوە مایە. ب ئەنجام، گەنج د ڤان کەنالان دا، وەک سەرمایا جڤاکی رۆلەکێ بەرچاڤ دبینن. لەورا ئەقلێن کەڤنارێن نکارن دانپێدانێ ل بەرامبەر گرانیا هێرشێن لایڤان بکەن، نەچارن ل هەمبەر ڤان دربێن گران هلوەریێن. راستە درستکرنا هشمەندیێ ژ ڤەژەنا ئۆنتۆلۆژیا جڤاکی دهێت، بەلێ پا دیسان ئیرۆ جڤاکا ئەسمانی وەک ئەلترناتیڤ، ب رێکا سۆسیال مەدیا دروسبوویە.

Image: Gerd Altmann

ب ڤان پاشخانان، ل جیهانا مۆدێرن، سۆسیال مەدیا رێکا گەنجان ژ بۆ تەڤلیبوونا پارت و سیاسەتێ خورت دکەت، بەلێ پا ل نک مە ئەڤ هەڤکێشە بەڤلبوویە، چونکو رەوش و ئەقلیەتا سیاسەتا هەیی هندا وێران و گەندەلە، ئێدی گەنج نکارن تەڤلی پارت و سیاسەتێ ژی ببن.

ب گشتی، ئیرۆ رۆلێ “سۆسیۆلۆژیا ئینتەرنێتا سیاسی”، باندۆرەکا مەزن ل سەر هشمەندیا خەلکی/ گەنجان هەیە. بنێرە ئەڤ ستەمکاری و خاپاندنا هندە سالە پارت و دەسەلاتێن مە، د سەرێ خەلکی دا چاندین، ل هەمبەر هێرشێن سۆسیال مەدیا هلوەریان و بەرحەتاڤبوون.

دڤێت ئەڤ پەیوەندیا د ناڤبەرا “هشمەندی و ئەلەمێنتێن ئاڤاکرنێ” دا بهێنە هەڤسەنگکرن، چونکو ئەڤا ئیرۆ گەنجێن مە دکەن، پتر دکەڤنە وارێ چاڤلێکرنێ. لەورا ئەڤ هەوا هەیی، دخوازیتە هێلا تیۆری و وارێ ئاراستەکرنێ. داکو دارا حەز و هشمەندیێ، ل سەر بەرهەڤکرنا ئاخێ ژیانێ بهێتە بەری.

ل گۆر ئەزموون و سەرپێهاتیێن وەرارا پێشەسازیا ئورۆپا ب چوار شۆرشان، یەکەم “ئاموورێن هەلمێ”، دووهەم “کەهرەبا” و سێهەم “کۆمپیوتەر” و چوارەم “زانیاریان” بوویە. راستە “ل ئورۆپا شۆرشا جوتیاری ل سەدێ پازدێ تا سەدێ هەژدێ وەرارکر، پاش رێکا شۆرشا پیشەسازی خوەشکر”([1]). هەروها ل ئورۆپا شۆرشا پیشەسازی، پشتی نەمانا رۆل و باندۆرا ئۆلی هاتەکرن، بەلێ دیسان ئەم دخوازین ئاموورێن نوویێن تەکنۆلۆژیایێ، ب ئەقلیەتا کەڤنار/ ئۆلی بکاربینین! لەورا تا نوکە، مە نکاریە بەرهەمێن تەکنۆلۆژیایێ بکەینە ئاموورەک بۆ نێرینا جیهانێ، بەلکو مە پتر تەکنۆلۆژیا وەک ئالاڤەکێ دەم بۆراندن و دژهەڤیێ بکارئانیە! ئانکو راستە مە گرینگی ب نووکرنا ئاموورێن تەکنۆلۆژیایێ دایە، بەلێ پا د هەمان دەم دا، مە گرینگی ب ئەلەمێنتێن گوهەرینا هزر/ ئەقلی نەدایە. ب ڤێ یەکێ، راستە ژی مرۆڤ نکاریت تەکنۆلۆژیایێ رەت بکەت، بەلێ پا دڤێت مرۆڤ هەست ب مەترسیا وێ ژی بکەت. ب کورتی، دڤێت پۆستکۆرۆنا نێرین و سەرەدەریا مە دگەل گلۆبال/ تەکنۆلۆژیایێ، ب ئاوایێ جارانێ کلاسیک بگوهەریت. لەورا ل داویێ دبێژین، ئەقلێن شکەفتێ و خوەشباور، دێ ب کەنالێن خوەیێن تیڤیان بنە قوربانێن هێرشێن گرانێن پەنجەرێن لایڤان.


[1]) د. سمیر أمین ـــ الأمة العربیة/ القومیة و الصراع الطبقي ـــ مکتبة مدبولي، ط1، القاهرة ـــ مصر، 1988 ص149.

Check Also

سنوور، پاڵتۆیەکی نامۆ بە جەستەی کوردستان

دیلان قادر كێشه‌ی سنوور له‌وه‌ قووڵتره‌ ته‌نها وابه‌سته‌ بكرێته‌وه‌ به‌ پرسی كێشانی هێڵ و دابه‌شكردنی …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Font Resize
error: Content is protected !!